Vendimi më i fundit për të alokuar 4.2 milionë euro nga fondi rezervë i buxhetit të shtetit për të subvencionuar një koncert privat të reperit amerikan Kanye West ka ndezur një debat të fortë mbi menaxhimin e financave publike. Ndërsa argumenti zyrtar i qeverisë u mbrojt me një gjuhë tejet agresive ndaj kritikëve, duke pretenduar se ky hap do të gjeneronte mbi 100 milionë euro në ekonominë lokale, modelet financiare dhe përvoja ndërkombëtare sugjerojnë një realitet krejt tjetër.
Në analizën e mirëfilltë ekonomike, numrat rrallëherë përkojnë me deklaratat entuziaste të politikës.
Rregulli i parë i financave: Kur një aktivitet privat kërkon ndihmë, ai është në humbje
Nga pikëpamja e biznesit, fakti që një event privat ka nevojë për një injeksion emergjent prej miliona eurosh nga paratë e taksapaguesve në minutën e fundit, është dëshmia më e pastër se projekti, në vetvete, ka dështuar të jetë i vetëqëndrueshëm.
Ndonëse investimet publike (si rrugët apo hekurudhat) shpesh subvencionohen sepse sjellin përfitime afatgjata sociale, aplikimi i kësaj logjike te një koncert disa orësh çon në një terren të rrëshqitshëm spekulimesh. Shifra prej 100 milionë eurosh e deklaruar nga ekzekutivi nuk shoqërohet me asnjë studim fizibiliteti apo auditim paraprak, duke mbetur thjesht një projeksion i dëshiruar.
Çfarë thotë “Concertnomics” (Ekonomia e Koncerteve)?
Për të kuptuar impaktin real, vlen t’u drejtohemi të dhënave shkencore nga aktivitete të ngjashme globale ku matet saktësisht i ashtuquajturi multiplikator ekonomik (raporti se sa para harxhon një turist në qytet për çdo euro që shpenzon për biletën):
- Turi i Taylor Swift (Denver, SHBA): Dy koncerte masive me mbi 150 mijë spektatorë (me çmimet e tregut amerikan) gjeneruan gjithsej rreth 140 milionë dollarë në PBB-në e Kolorados.
- Kanye West në Stamboll: Koncerti i fundit në stadiumin “Ataturk” mblodhi 120 mijë veta dhe impakti total për turizmin turk u llogarit mes 50 dhe 100 milionë dollarësh, por pa kërkuar asnjë qindarkë nga buxheti i shtetit turk.
- Afro Nation (Portugali): Ky festival tërhoqi rreth 40 mijë pjesëmarrës dhe la në ekonominë portugeze rreth 15 milionë dollarë.
Projeksioni real për Tiranën: Bilanci mbetet negativ
Nëse bëjmë një llogari të thjeshtë të bazuar në të dhënat zyrtare që flasin për rreth 25 mijë vizitorë të huaj në Tiranë, matematika e nxjerr zbuluar propagandën:
Llogaria e bazuar në multiplikatorët standardë të industrisë (1.5x – 3x):
- Nëse biletat e shitura kapin vlerën e rreth 6 milionë eurove, shpenzimet dytësore të vizitorëve (për hotele, ushqim dhe transport) në skenarin më optimist mund të sjellin një qarkullim total prej 15 deri në 20 milionë euro në ekonominë lokale.
Ky është maksimumi që mund të pritet, duke u bazuar në të gjithë shembujt e ngjashëm europianë.
Këtu lind edhe paradoksi më i madh fiskal: nëse qarkullimi i plotë në bizneset e Tiranës është rreth 20 milionë euro, taksat që shteti do të mbledhë mbrapsht nga ky qarkullim (përmes TVSH-së apo tatim-fitimit) janë dukshëm më të ulëta se dhurata prej 4.2 milionë eurosh që qeveria nxori nga fondi i saj i emergjencave.
Në terma të thjeshtë financiarë, taksapaguesit shqiptarë kanë dalë me humbje të pastër. Pyetja e vetme që mbetet në fund është nëse fondet e emergjencave publike duhen përdorur si rrjetë shpëtimi për bizneset e dështuara të argëtimit, apo për të ndihmuar shtresat që e kanë të pamundur të përballojnë jetesën e përditshme.
